สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอท่าตูม :: โปรไฟล์

บล็อก

ชื่อ บล็อก : เทคนิคการจัดทำแผนชุมชนให้มีคุณภาพ
เนื้อหา บล็อก :

องค์ความรู้การจัดทำแผนชุมชน

บ้านไผ่ หมู่ที่ 13 ตำบลไผ่ อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์

แผนชุมชน ดีเด่นระดับจังหวัด แผนชุมชนดีเยี่ยมระดับเขต

โดย นายกณภัทร  สมศรี

พัฒนาการอำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์

                จังหวัดสุรินทร์ ได้พิจารณาคัดเลือกให้ แผนชุมชนบ้านไผ่ หมู่ที่ 13 ตำบลไผ่ อำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์ เป็นแผนชุมชนดีเด่น ตามโครงการเชิดชูเกียรติผู้นำเครือข่ายพัฒนาชุมชนดีเด่น จังหวัดสุรินทร์ ประจำปี 2551 และให้ผู้เขียนดำเนินการถอดองค์ความรู้เพื่อเป็นเอกสารเผยแพร่แก่บุคคลทั่วไป

                ในการถอดองค์ความรู้หรือการจัดการความรู้เป็นวิธีการหนึ่ง ที่สืบค้นความรู้จาการปฏิบัติงาน และบันทึกผลรายละเอียดขั้นตอนการปฏิบัติงานที่เป็นปัจจัยส่งผลให้การดำเนินกิจกรรมนั้นประสบความสำเร็จ และสามารถนำไปเผยแพร่ให้ผู้สนใจได้ไปศึกษาเรียนรู้ต่อไป  การถอดองค์ความรู้การจัดทำแผนชุมชนบ้านไผ่นั้น ผู้เขียนได้ร่วมดำเนินการในทุกขั้นตอน  จึงสามารถบอกเล่าได้เป็นลำดับ ดังนี้

                ปี 2550 เป็นปีทีกรมการพัฒนาชุมชนได้ให้ความสำคัญกับแผนชุมชนเป็นกรณีพิเศษ ได้ประกาศให้แผนชุมชนเป็นวาระแห่งชุมชน คือสิ่งที่ชุมชนจะต้องดำเนินการ และจังหวัดสุรินทร์ก็ได้ดำเนินการ ประกาศวาระแห่งชุมชนเช่นเดียวกัน จังหวัดได้จัดสาธิตการจัดทำแผนชุมชน 2 ครั้งโดยให้เจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนเข้าร่วมสังเกตการณ์ เพื่อที่จะได้นำไปดำเนินการจัดเวทีประชาคมในพื้นที่รับผิดชอบ ผู้เขียนเองเมื่อได้ศึกษากระบวนการ วัตถุประสงค์ของการจัดทำแผนแล้ว รู้สึกมีความมั่นใจว่า สิ่งที่เราจะนำไปให้ชาวบ้านนั้นถูกต้อง เหมาะสม และเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับหมู่บ้าน เพราะแผนเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างกระบวนการเรียนรู้ในการแก้ไขปัญหาของชุมชนอย่างยั่งยืน และสามารถปรับใช้กับตนเอง ครอบครัว และชุมชนได้อย่างเหมาะสม  ในลำดับแรกของการดำเนินการนั้นผู้เขียนเองได้ศึกษาหลักการและทำความเข้าใจกับแผนชุมชนโดยศึกษาจากเอกสารและดูจากหมู่บ้านต้นแบบที่ใช้แผนเป็นเครื่องมือในการพัฒนาหมู่บ้านจนประสบความสำเร็จ เช่น ชุมชนบ้านไม้เรียง  จังหวัดนครศรีธรรมราช ของปราชญ์ชาวบ้านอย่างลุงประยงค์  รณรงค์  หลังจากนั้นจึงมองหาปราชญ์ชาวบ้านในพื้นที่ ที่มีความรู้ความสามารถ และมีจิตสาธารณะ พร้อมที่จะอุทิศตนเองเพื่อพัฒนาบ้านเกิด และผู้เขียนก็โชคดี ที่ได้พบกับคุณประหยัด  พุดจีบ ที่จบการศึกษาระดับปริญญาตรี มีความรู้ด้านคอมพิวเตอร์  เป็นประธานกองทุนหมู่บ้าน สามารถสร้างโปรแกรมการฝาก ถอน เงินกองทุนหมู่บ้านได้เอง และเมื่อมีโอกาสได้พูดคุย ยิ่งมั่นใจว่าเขามีความรู้เรื่องงานพัฒนาชุมชนเป็นอย่างดี และเมื่อพูดถึงแผนชุมชนเขาก็เข้าใจได้เป็นอย่างดีว่า มันเป็นเครื่องมือที่จะทำให้ชาวบ้านได้รับการพัฒนาไปในทางที่ถูกต้อง

 

-2-

                หลังจากที่สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดได้จัดอบรมให้ความรู้แก่คณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนระดับจังหวัดและเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนแล้ว อำเภอได้ประชุมชี้แจงคณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนในระดับอำเภอ ระดับตำบล คณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนระดับตำบลได้ประชุมชี้แจงคณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนระดับหมู่บ้าน และทำการคัดเลือกหมู่บ้านต้นแบบในการจัดทำแผนชุมชน ที่ประชุมได้พิจารณาคัดเลือกบ้านไผ่ หมู่ที่ 13 เป็นหมู่บ้านต้นแบบ ผู้เขียนจึงได้ทำการประชุมคณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนบ้านไผ่ หมู่ที่ 13 เพื่อเตรียมการจัดเวทีประชาคมจัดทำแผนชุมชนให้ครบตามกระบวนการทุกขั้นตอน ในวันที่จัดเวทีประชาคม จะเน้นให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจกระบวนการครบทุกขั้นตอน และมีตัวอย่างประกอบด้วยเพื่อให้เกิดความชัดเจน เริ่มตั้งแต่ประธานขับเคลื่อนแผนชุมชนกล่าว เปิด พัฒนากรชี้แจงวัตถุประสงค์และความสำคัญของแผน จากนั้นได้เอาข้อมูล จปฐ. ข้อมูล กชช.2ค ข้อมูลบัญชีรับจ่าย และข้อมูลอื่นๆ ให้ผู้เข้าร่วมเวทีได้ศึกษา พร้อมทั้งมีการยกตัวอย่าง ปัญหาเรื่องการทำนา ที่มีผลผลิตต่ำ ต้นทุนสูง สาเหตุเกิดจากการใช้เครื่องจักร ปุ๋ยเคมีราคาแพง ขาดระบบชลประทาน แนวทางแก้ไขคือการหันกลับมาใช้ควายแทน ลงแขก ผลิตปุ๋ยใช้เอง  ตลอดจนการเสนอโครงการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ ผลิตน้ำหมักชีวภาพ  และหาแหล่งงบประมาณโดยการรวมทุนกันดำเนินงานโดยใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน และเสนอของบประมาณจาก อบต. และส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง หลังจากนั้น จึงให้ผู้เข้าร่วมเวทีเสนอปัญหา  ค้นหาสาเหตุของปัญหา และหาแนวทางแก้ไข ในโครงการอื่นๆ  บรรยากาศในการจัดเวทีค่อนข้างที่จะเข้มข้นมีผู้เสนอ และอภิปรายกันมากมาย จนมีผู้มากระซิบให้รวบรัดให้เร็วขึ้น เมื่อดำเนินงานได้ครบตามกระบวนการจึงมอบหมายให้คณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนระดับหมู่บ้าน ได้ไปดำเนินการศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมและจัดทำร่างแผนชุมชน เพื่อจะได้นำเข้าในที่ประชุมให้ที่ประชุมได้ปรับปรุง แก้ไข เสนอเพิ่มเติมและรับรองแผนชุมชนอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งก็มีการพูดเหมือนกันว่าบ้านไผ่หมู่ 13 ทำไมประชุมกันบ่อยจัง ความจริงก็คือว่าบ้านไผ่โชคดีที่ได้เข้าร่วมโครงการหมู่บ้านต้นแบบอยู่ดี มีสุขจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งก็มีกิจกรรมที่สำคัญเกี่ยวกับการทบทวนแผนชุมชน การดำเนินงานตามแผน และการประเมินผลตามตัวชี้วัดแผนชุมชน คณะทำงานขับเคลื่อนแผนชุมชนระดับหมู่บ้านจึงได้ประชุมเพื่อหาแนวทางในการพัฒนาให้บรรลุตามตัวชี้วัดของกรมการพัฒนาชุมชน และให้บรรลุตัวชี้วัดหมู่บ้านต้นแบบอยู่ดี มีสุขจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งมีตัวชี้วัด ทั้งหมด 57 ตัวชี้วัด เป็นการชี้วัดในทุกด้าน อีกด้วย คณะทำงานจึงได้มีคำสั่งแต่งตั้งผู้รับผิดชอบเป็นรายตัวชี้วัด และจัดให้มีการประชุมระหว่างผู้ที่รับผิดชอบรายตัวชี้วัดกับส่วนราชการที่เกี่ยวข้องเพื่อกำหนดแนวทางการให้การสนับสนุนการดำเนินการตามกิจกรรมที่ปรากฎตามตัวชี้วัด และโครงการตามแผนชุมชน ซึ่งหัวใจหลักของการจัดทำแผนชุมชนคือการนำแผนไปปฏิบัติได้และสามารถแก้ไขปัญหาของชุมชนได้จริง

                ในการจัดทำแผนชุมชน จะเห็นได้ว่า ทุกภาคส่วนจะต้องเข้ามามีส่วนร่วม และจะต้องมีความรู้ความเข้าใจในกระบวนการจัดทำแผนชุนชนอย่างแท้จริง  เจ้าหน้าทีพัฒนาชุมชนจะต้องเรียน

-3-

รู้และเตรียมความพร้อมทั้งด้าน เนื้อหา และเทคนิคการจัดเวทีประชาคม ในฐานะผู้ให้ความรู้และผู้เอื้ออำนวยให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ ส่วนราชการจะต้องให้คำแนะนำเกี่ยวกับบทบาท หน้าที่ และภารกิจของหน่วยงาน และแนวทางในการสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมอย่างชัดเจน และจัดเจ้าหน้าที่ให้คำแนะนำสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง  องค์การบริหารส่วนตำบลต้องให้คำแนะนำและจัดสรรงบประมาณสนับสนุนในส่วนที่เกินขีดความสามรถของชุมชน ในชุมชนจะต้องมีแกนนำที่มีความรู้ เสียสละ และคนในชุมชนเองจะต้องมีความอยากที่จะพัฒน้าพื่อนำไปสู่การพึ่งตนเองอย่างยั่งยืน

                จากที่ได้ร่วมดำเนินการจัดทำแผนชุมชนในหลายพื้นที่ พบทั้งปัญหา อุปสรรคต่างๆมากมาย ทั้งความไม่พร้อมของชุมชนเอง ทั้งทัศนะคติที่บอกว่า แผนก็คือแผน ทำมานานแล้ว ไม่เห็นได้ประโยชน์อะไร อบต.เองก็จัดทำแผน อยากได้อะไรก็บอก อบต.  โครงการที่ อบต.เขาทำไม่ต้องลงในแผนหรอก มากมายความเข้าใจ มากมายความคิด แต่เป้าหมายของเราคือบอกเข้าให้ได้ว่า แผนเป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน เพื่อก้าวไปสู่ชุมชนเข้มแข็ง พึ่งตนเองได้ อย่างยั่งยืน จึงขอเสนอแนะเพิ่มเติม ดังนี้

1)   ต้องมีการประชาสัมพันธ์ที่เพียงพอ ทั้งในรูปของการ กระจายเสียง สนทนากลุ่มย่อย และช่องทางอื่นๆ เพื่อให้คนในชุมชนมีความเข้าใจอย่างแท้จริง และเห็นความสำคัญ อยากเข้าร่วมในการเสนอแนวทาง

2)   คณะทำงานขับเคลื่อนการจัดทำแผน จะต้องมีความเข้าใจ มีความเสียสละ และมีการกำหนดหน้าที่รับผิดชอบอย่างชัดเจน

3)   การจัดเก็บข้อมูลพื้นฐานของชุมชน ผู้จัดเก็บต้องจัดเก็บตามความเป็นจริง และมีการตรวจสอบข้อมูลจากเวทีประชาคมทุกครั้ง

4)   กระบวนการจัดทำแผนจะต้องดำเนินการตามขั้นตอนและมีห้วงเวลาที่เหมาะสม เพราะบางพื้นที่ กระบวนการสำรวจข้อมูลยังไม่ผ่านเลย แต่ข้ามขั้นตอนมาวิเคราะห์ข้อมูลแล้ว อาจทำให้ปัญหาเกิดการเบี่ยงเบนได้

5)   การดำเนินการทุกขั้นตอน จะต้องมีการสนับสนุนงบประมาณให้เหมาะสม และมีการติดตามให้คำแนะนำอย่างต่อเนื่อง

6)   เนื้อหาในแผนชุมชน ต้องมีข้อมูลที่ครบถ้วนครอบคลุมทุกด้าน

7)   ต้องมีแกนนำหรือผู้รับผิดชอบที่เข้าใจกระบวนการทั้งหมด สามารถดำเนินการได้ทุกขั้นตอนตั้งแต่สำรวจข้อมูลข้อมูล จนจัดทำเป็นรูปเล่ม และนำไปใช้ในการพัฒนาได้จริง

8)   ควรมีการเตรียมกลุ่มเป้าหมายให้ครอบคลุมทุกกลุ่ม เช่น กลุ่มผู้ให้ข้อมูล คณะผู้จัดทำแผน การพิจารณาคัดเลือกแผนไปใช้

9)   ควรมีงบประมาณสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมตามโครงการ อย่างน้อย 1 กิจกรรม เพื่อสร้างแรงจูงใจในการจัดทำแผนชุมชน และเป็นการพิสูจน์การแก้ไขปัญหาได้จริงแบบครบวงจร

-4-

10) ควรให้หน่วยงานราชการทุกส่วนเห็นความสำคัญของแผนชุมชนและนำไปใช้ประโยชน์สำหรับการกำหนดทิศทางการพัฒนาของหน่วยงาน

11) ควรมีการติดตามประเมินผลและให้กำลังใจ โดยสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินกิจกรรมเพิ่ม สำหรับหมู่บ้านที่มีผลการดำเนินงานดีเด่น

12) ควรมีรูปแบบการเขียนโครงการ หนังสือเสนอส่วนราชการ เพื่อขอรับงบประมาณสนับสนุนในส่วนที่เกินขีดความสามรถของชุมชน ตลอดจนเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานตามโครงการทุกประเภท

แผนชุมชนจะมีประสิทธิภาพ หรือเกิดประโยชน์อย่างแท้จริงคือแผนซึ่งสามารถนำไปปฏิบัติได้จริงและสามารถแก้ไขปัญหาของชุมชนได้ ไม่ว่าจะเป็นโครงการที่ชุมชนสามารถดำเนินการได้เอง โครงการที่ทำร่วมกันกับหน่วยงานอื่น หรือเป็นโครงการที่เกินขีดความสามารถของชุมชน เป็นหน้าที่ของหน่วยราชการอื่นทำให้ก็ตาม แผนชุมชนจะต้องมีการปรับปรุงหรือทบทวนเปลี่ยนแปลงให้ทันกับเหตุการณ์ในปัจจุบัน เพราะแนวทางในการพัฒนานั้น มีการค้นพบในรูปแบบใหม่ๆเสมอ และจะต้องมีผู้รับผิดชอบชัดเจน มีการติดตามให้คำแนะนำอย่างต่อเนื่อง และให้คนในชุมชนร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมวางแผน ร่วมดำเนินการ ร่วมติดตามประเมินผล และร่วมรับผลประโยชน์ การดำเนินกิจกรรมต่างๆ จึงจะนำไปสู่ชุมชนเข้มแข็ง เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน

...........................................

 

 

               

 

คำสำคัญ(Keyword):
แผนชุมชน
 

ความคิดเห็นต่อบล็อกนี้

 Page [1]  

ยังไม่มีความคิดเห็นใน บล็อกนี่
 Page [1]  

กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย
ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติฯ อาคาร B ชั้น 5 ถนนแจ้งวัฒนะ หลักสี่ กทม.10210
โทรศัพท์ 0 - 2141 -6047
© Copyright กรมการพัฒนาชุมชน. All Rights Reserved.2009 Powered By ECGATES SOLUTION